De laatste paar maanden heeft een student van de Radboud Universiteit in Nijmegen onderzocht of een citroengeur en een sociale norm boodschap (zoals “Steeds meer mensen gooien hun afval in de container”) mensen in Nieuw-West kunnen aanzetten om minder afval naast ondergrondse containers te dumpen. Het onderzoek vond plaats in Nieuw-West bij vier verschillende locaties waarbij zes weken lang dagelijks foto’s werden gemaakt van de containers. Elke locatie kreeg in wisselende periodes één van de vier condities: (1) géén geur en géén boodschap, (2) alleen geur, (3) alleen de boodschap, of (4) zowel geur als boodschap.

De resultaten waren minder eenduidig dan vooraf verwacht. De citroengeur en de sociale normboodschap zorgden op zichzelf niet duidelijk voor minder afval. Dat gold zowel voor klein afval, zoals verpakkingen en sigarettenpeuken, als voor de totale hoeveelheid afval. Wel viel er een opvallend patroon op bij grofvuil, zoals dozen, meubels of andere grote spullen. Op plekken waar alleen citroengeur werd verspreid, leek de hoeveelheid grofvuil af te nemen. Maar wanneer de citroengeur werd gecombineerd met een boodschap over gewenst afvalgedrag, nam het grofvuil juist toe. Dat was precies het tegenovergestelde van wat werd verwacht. Dit betekent niet dat citroengeur altijd werkt tegen afval, of dat een normboodschap altijd averechts werkt. De resultaten laten vooral zien dat dit soort interventies sterk afhankelijk zijn van de context. Een subtiele geur kan mogelijk bijdragen aan een schonere omgeving, maar de combinatie met een expliciete boodschap lijkt in deze studie niet automatisch sterker te werken. Sterker nog, bij grofvuil leek die combinatie juist ongunstig uit te pakken.

Een verkennende vragenlijst onder bewoners (met te weinig deelnemers voor harde conclusies) liet zien dat niemand de sociale boodschap had opgemerkt. Ook veranderden hun meningen over netheid, normen of intenties om afval goed weg te gooien niet door de interventies.


Conclusie

De combinatie van geur en sociale norm werkte niet zoals gehoopt. De geur leek in sommige gevallen wel effect te hebben, maar de sociale boodschap werd niet opgemerkt en versterkte het effect van de geur niet – sterker nog, het leek het effect te niet te doen. Dit suggereert dat dergelijke interventies sterk afhangen van de context: ze moeten zichtbaar, begrijpelijk en passend zijn bij de omgeving om te werken. Voor toekomstig onderzoek is het daarom belangrijk om de interventies duidelijker en beter zichtbaar te maken, en om rekening te houden met factoren zoals taalbarrières en de fysieke staat van de locatie. Maatwerk is dus noodzakelijk.